 |
Kibaari kutoolu 2009 Ka kibaari kotoolu karang, ñinnu maa: |
|
|
 KANKULAAROO FELE: BAADING KIBAARIKANGNAALU YE,
ÑING WEBSAYITOO TO. lOOKUNG NAALAA, KIBAAROOLU BE DATI LA LE KA NAA KOTENKE. |
|
Fadil Siise 02.07.2009 I ye moo naani buloolu ning ì singolu kuntu Somalia
Kibaaroolu mennu funtita Somalia bankoo kang, wolu ye a yitandi ko, Musilime keledingolu mennu ka ì fang kili Al-Shabab la, wolu le ye fondinkee naani buloolu ning ì singolu kuntu kafoo ñaatilingo la ì la kapitaloo to, Magadishu.
Ñing fondinkee naanoo mu moolu le ti ì ye mennu tuumi ko, itolu le ka moolu la mobayiloolu ning ì la kidoolu suuñaa taaring Magadishu kono. Ì naata wo fondinkee naanoo kiitindi ñing Musilime keledingolu la kiitiyo la, meng mu sariyango ti.
Wo koolaa le ì ye ì naati kene baa to moo jamaa benta daameng ka ì jubee. Bitung ì ye i meng-wo-meng bulu kilingo ning a sing kilingo kuntu kafoo ñaatilingo la jee. Ì be wolu buloolu ning ì singolu kuntu kang tumoo meng na, balafaa ning niikuyaa ye a tinna le doolu mang loo noo ka ì jubee.
|
|
Fadil Siise 02.07.2009 Kewo be sorong na kasoo kono sanji keme ning tang luulu
Kewo doo, ì ka a fo meng Bernard Madoff, kiitiyo laata wo le kang ko, a be sorong na kasoo to le fo sanji keme aning sanji tang luulu. A la kiitiyo naata le tumoo meng na a ye kuriyaa baake ka Amerika doolaari miliyong jamaa baa faling. Ì ko, a ye maasiiboo meng ke ì la bankoo fankoo la, wo nene mang ke Amerika bankoo la taarikoo kono foloo.
Wo kamma la, kiitiikuntulaa naata a la kiitiyo kuntu ko, a be sanji keme aning sanji tang luulu le ke la kasoo la. A la kiitiyo kunturing koolaa, moo mang soto kiitiibungo kono fang, meng ye a la niikuyaa yitandi Madoff la sorongo to.
A kiitindoo koolaa, a la musoo ko, a keemaa la kuwo ye ate tereng ne, kaatu a nene mang a long ko, Bernard mu wo moo kurung siifaa le ti.
|
|
Fadil Siise 02.07.2009 Kari wooro dindingo be laaring a baamaa furewo kang
Ñinang sango be ke la sang ne ti, taalaa Ayisatu Jallo baadingolu nene te ñina la meng na Bulok saatewo kono, Kambiya jang.
Ayisatu mu sanji muwang ning saba musoo le ti, kari wooro dindingo be meng bulu suusuwo la. Kari tambilaa kono, moo doolu le ye Ayisatu faa Bulok saatewo to, Fooñi tundoo kang, ì naata a furewo ñing samba, ka a jamfandi siloo. Ì ye a dundi boosoo doo kono, meng tarata looring jee. Bitung ì ye a ning a dingo ñing bulu jee ì borita.
Bari soboo keta moo naani le la kuwo to a la saayaa la. Wolu le mu Agibu Jallo ti, taalaa nene ning meng ye dingo soto, Momodu Jang Ba, Babukar Ba aning Alfuseeni Jallo. Ì ko, kari tambilaa tili naanoo la, ñinu dunta motondingo doo le la Agibu fango keta meng borindilaa ti. Ì naata Bulok saatewo to, bari ì danta saatewo ñing jenjengo le la, montoroo waati kononto suutoo la. Ì ko, taalaa Ayisatu ni¿ ì benta jee le to, adung ì ye a faa jee le fanaa to, bitung ì ye a furewo kuruntu ka a jamfandi siloo la, meng si taa fo meetari keme luulu ñong. Moolu naata taalaa furewo ñing tara wo le to, a la suusuudingo meng siyo kari wooro, be siiring a furewo kung na. Observer
|
|
Fadil Siise 02.07.2009 Waa Juwara keta Governor ti LRR
Kibaaroolu mennu funtita Observer kibaaribundaa to looking tambilaa kono, wolu ye a yitandi ko, oposiisongolu la barumaa baa Lamin Waa Juwara, ate le mu Governor ti LRR tundoo kang saaying. A la wo siirango maroo naata le tumoo meng na governor meng be nung maraloo la jee, Momodu Soma Jobe, bota a la palaasoo to.
Lamin Waa Juwara, nene keta nung Kumandango ti le Basse kumandang mara bankoo kang, Makaati kumandang mara bankoo kang aning Mansakonko kumandang mara bankoo, meng ka kili LRR la bii. A keta nung dibitewo fanaa ti le, Ñaamina Dankunku tundoo kang, ka bo 1992 sango la, ka naa 1994.
Wo koolaa, a naata ke oposiisong baa ti, meng mang song APRC mansakundaa la hani domanding. Bari APRC mansakundaa la dookuwo kang bankoo la ñaato taa to, Waa naata a ñaa tiling ì la, adung a pareeta ka kufu Peresidang Jamme ning a la patiyo ma, banku dookuwo to.
|
|
Lamin Demba 25.06.2009 Kambiya bankoo ye dibiteebung ñaatonka kutoo soto
Kibaaroolu mennu bota Kambiya bankoo la dibiteebungo to, wolu ye a yitandi ko, musoo doo, ì ka a fo meng ye Elizabeth Renne, wo le mu dibiteebungo la siirantii kutoo ti.
Ate musoo ñing na tombongo naata le tumoo meng na bankoo ñaatonkoo ye Faatumata Jahumpa Siise foñondi siirantiiyaa la, dibiteebungo to.
Londoo la karoo la, Elizabeth Renne ye karango ke karambung baalu to Kambiya jang ne mennu be ko, College a ning MDI. A ye londi lafaa karango ke Ghana bankoo kang ne, Ausralia, aning Ankalitee bankoo kang.
|
|
Lamin Demba 25.06.2009  Gaddafi la taridewo ye a jiyaatiyolu kamfaa Italy
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la, wolu ye a yitandi ko, Libiyankoolu la ñaatonkoo Peresidang Gaddafi, a jiyaatiyolu kamfaata a kamma le, tumoo meng na a tarideeta ka naa kumpabooroo la. A ñanta meng ke la jee.
Peresidang Gaddafi la sanji tang naani maraloo kono, ñing ne keta a la siiñaa foloo ti ka kumpabooroo ke Italy bankoo kang. Bari a la ñing kumpabooroo kono, a ning moolu ning mansakundaa la bundaalu mennu bee ye bengo soto, wolu bee le ye taridewo soto. Kabiring Italy bankoo ñaatonkoo, ì la Prime minista, ì la dibitee bungolu aning hani ì la karambung baa to.
Libiyankoolu la ñaatonkoo la kumpabooroo mang diyaa ì la karambung baa ñing to jee, kaatu karambunto dindingolu ye a wuree le. Ì la wo wureeloo be dending Gaddafi la siiñeeroo le la ko, ning moo-wo-moo dunta ì la bankoo warang Tubaabuduu bankoolu kang kayiti te a maarii bulu, ì si wo seyindi a bota daameng.
|
|
Lamin Demba 25.06.2009 Kibaaribundaa ì ka a fo meng ”Today News Paper”, a soronta le
Kibaaroolu mennu funtita Kambiya bankoo kang lookung tambilaa kono, wolu ye a yitandi ko, Kibaaribundaa ì ka a fo meng ”Today News Paper”, a soronta le. ”Today” kibaaribundaa la sorongo naata le tumoo meng na kiitiyo ye a maariitiyo muta, Abdul Hamid Adiameh.
Kiitiibungo ye ate tuumi le nung ko, a la kibaarikayitoo ye safeeroo ke kuwo le la meng mang ke kuu sotoring ti. Bitung kiitiyo naata a muta, kiitiibungo ye a alamaani dalasi wuli tang luulu la. Wo koolaa le ate Abdul Hamid Adiameh, naata safeeroo ke, kibaari bundaa to ko, a be moolu bee hakoo daani la ka yamfa a ye, wo kibaari sotobaloo ye mennu maa. Bitung a naata a yitandi fanaa ko, a ye a la kibaaribundaa ñing sorong ne.
|
|
Lamin Demba 25.06.2009 Kambiya ding tang saba ning kiling murundita nang ka bo Italy
Kibaaroolu mennu funtita Kambiya la kantaribundaa to, mennu marata moolu la dung ning fintoo la bankoo kang, wolu ye a yitandi ko, meng si taa fo fondinkee tang saba ning kiling, ì ye wolu le murundi nang ka bo Italy bankoo kang.
A kuwo naata koyi le, tumoo meng na kumalaa doo diyaamuta bankoo la wo bundaa to meng marata wo kuwolu la. Ate diyaamulaa ì ka a fo meng ye Lamin Jaata, a ko, tooñaa kuu le mu ko, Italy bankoo ye fondinkewolu murundi nang ne ka bo ì la bankoo kang, ka naa jii Banjunu kuluntiilaa jiidulaa to. A ko, wo fondinkewolu mu moolu le ti, mennu dunta Italy bankoo kang ning sila la meng mang beteyaa, kaatu kayiti te ì bulu.
|
|
Dembo Jaata 29.05.2009 Kabong bankoo la ñaatonkoo be jaaraloo la Spain
Kabong bankoo la ñaatonkoo Umar Bonko, kibaaroolu ye a yitandi ko, m`be ñing temboo meng to teng, a be jaaraloo la Spain bankoo la kapitaloo to, Basilona. Umar Bonko mu moo le ti meng ye maraloo dati Kabong bankoo kang, biring 1967 sango la. Moo si a fo noo ko, ate le meeta maraloo la Moofinduu la ñaatonkoolu bee kono. Peresidang Bonko meng siyo be sanji tang woorowula ning saba, a ye kankulaaroo ke nung ne ko, a be i foño la, a la peresidangyaa dookuwo bee la le. A la wo kankulaaroo naata le tumoo meng na a la musoo Edith Lucie banta.
Kabiring wo tumoo la, kiitiibungo ye kisi-kisiri kolengo wulindi Peresidang Bonko ning ñaatonka fula kang, tuumiroo be mennu kang ko, ì ka ì la bankoo naafuloo taa le ka koridaalu ning moto ñiimaalu sang France bankoo kang.
Oposiisong patiyo meng be Kabong bankoo kang, wolu ye ñing fo ko, Peresidang Bonko dingo meng be maraling tankoo kuwo la ì la bankoo kang jee, wo be pareeling ne ka peresidangyaa siirango taa ning kudeetaa la.
|
|
Dembo Jaata 29.05.2009 Dibitee mutata 13 sunkutindingo diyaakuyaa laañooyaa la
Simbabuwe la oposiisong kafu baa MDC, wolu le la dibetewo doo ye sanji tang ning saba sunkutindingo doo diyaakuyaa laañoo. Ì ko, ate dibitewo be a la dibiteeyaa dookuwo la ì la kapitaloo to tumoo meng na Haraare, wo waatoo le a ye ñing sunkutindingo boyikang. Bari m`be temboo meng to teng, a be bulu to poliisoolu bulu le, kisi-kisiroo kamma la.
Nelson Chamiisa meng diyaamuta ì la oposiisong patiyo MDC tooyaa la, a ye ì la dibitewo ñing na mutoo tooñaayandi BBC kibaaribundaa la le.
|
|
Dembo Jaata 29.05.2009 Kewo funtita Kiitiibungo ñaatilingo la Seewu naani faa la
Kewo doo ì ka a fo meng ye Bolong Saane, a be sabatiring Kitii saatewo to, wo le funtita Birikaama Kiitiibungo ñaatilingo la, luukung tambilaa kono.
A funtita kiitiibungo ñaatilingo la le tumoo meng na ì ye a tuumi ko, a ye wandi seewu naani le bung kidoo la ka ì faa, adung kayiti te a la kidoo fanaa la. Kabiring ì ye wo tuumiroo fo a ye kiitiibungo ñaatilingo la, a fango sonta wolu la le ko, ate le ye seewu naanoo ñing faa, adung a la kidoo fanaa mang kayitoo soto. Bari a naata kiitiibungo daani yamfoo la ko, ì ye a bula aning seewu tiyo ñing ye kacaa, ka kuwo ñing bang.
Bari kiitiikuntulaa Pa haari Jamme, naata kiitiyo kuntu ko, a ye dalasi kodoo wuli kononto joo, kaatu a ye kuwo meng ke, wo mu luwaa tiiñaa le ti. Adung ning a mang wo joo, a be sanji luulu le laa la bunjawoo kono. Bitung ì naata kidoo ñing taa a bulu, a ye wo seewoolu faa meng na.
|
|
Fadil Siise 22.05.2009  Siri Lanka rebeli ñaatonkoo faata
Sanji muwang ning wooro keloo meng tara Siri Lanka mansakundaa ning rebeloolu teema ì la bankoo kang, jikoo keta le ko, a be dang na le, tumoo meng na Soojaroolu ye ì la rebeli ñaatonka baa faa.
Ñing rebeli ñaatonka meng too mu Velupillai Prabhakaran ti, a la saayaa naata le tumoo meng na soojaroolu ning a la rebeli kafoo, ì ka meng kumandi Tamil Tiger la, ye kelekoleng baake. Wo kele kolengo kono le, ate rebeli ñaatonkoo ñing lafita bori la, ka a niyo tankandi, wo kono le, bomoo ye aning a la kantarilaalu moo fula faa. A la saayaa kuwo naata seneyaa bankoo moolu ma talaata lungo le la, tumoo meng na, kibaaribundaalu ye a furewo nataaloo funtindi duniyaa kono taaring.
Mansakundaa soojaroolu la ñing rebeli ñaatonkoo faa ye seewoo baa le naati Sri Lanka bankoo kang, a ye a tinna le fang, ì la bankoo peresidango ye a ke foñonding lungo ti bankoo moolu bee ye.
|
|
Fadil Siise 22.05.2009  “Fo `n si dookuwo le ke, ka fentangyaa bayi”Kambiya bankoo la ñaatonkoo Peresidang Jamme, a ye
kiliroo ke Kambiyankoolu la ko, ì ye ì wura ka dookuwo ke, fo fentangyaa si bo bankoo kang. A ye ñing fo a la banku taamoo le to, Somita saatewo to, Fooñi Berefet tundoo kang. A ye yaamaroo dii Fooñinkoolu la ko, ì ye ì wura ì ye dookuwo ke. A la Fooñinkoolu yaamaroo to, a ko, ning i ye a juubee, ka bo Kallaaji saatewo to, ka naa bula Bulok saatewo la, meng mu Fooñi tundoo bee ti, a ko Fooñinkoolu moo la bitika te jee. A ko, Muritanii dingolu, Jine dingolu aning Faana faanoolu, wolu le la bitikoolu be Fooñi kono taaring. A tententa diyaamoo la ko, Fooñinkoolu ye ì la dindingolu bula ì ye baluu, ì ye ì la tundoo bula a ye yiriwaa. A ko, keloo meng be ate ning buwaalu teema jee, wo be tenteng na le, ning buwaalu mang fata moolu suboo ke la ì la domoroo ti. A ko, buwaalu la kuwo ye a tinna na le, hani fondinkewo doolu mang ì yaalu dookuu noo ka yiriwaa, silango kamma la.
A ye jayiroo ke Kambiya musoolu la, ì la loodulaa betoo kang, banku dookuwo la karoo la. Minista meng marata Ñee muta bundaa la, jiyo aning dibiteebungo, Yankuba Tuure, a fanaa ye kiliroo ke banku dingolu la ko, moolu ye muru bankoo to, ka senoo ke.
|
|
Lamin Demba 22.05.2009  Madakaska Peresidango woosiita Peresidang Kadafi ye
Kibaaroolu mennu funtita Libiyankoolu la kapitaloo to Tripoli, wolu ye a yitandi ko, Madakaskankoolu la peresidango, Andry Rajoelina, wo le woosiita Peresidang Kadafi ye ko, a ye a maakoyi ka politikoo la fitinoo bang, meng be keering a la bankoo kang, Madakaska.
Peresidang Rajoelina, a ye ñing woosiyo ke le nung tumoo meng na a be kumpabooroo la, a la bankoo ye banta la. Ate mu moo le ti meng ye peresidangyaa siirango ñapinkang nung Mc Ravalomanana bulu, maaci karoo kono ñinang sango la. Biring wo tumoo la, a nene mang taa a la bankoo ye banta la kumpabooroo, ñing ne mu a la siiñaa foloo ti.
Peresidang Rajoelina la Peresidang Kadafi walingo be dending Kadafi la Moofinduu la denna kafu baa AU, siirantiiyaa le la. AU ye Peresidang Rajoelina ning a la mansakundaa tong ne ko, duniyaa la kafu kotengolu ye a ke ñaameng.
|
|
Lamin Demba 22.05.2009 Bere dunkulung baa ye faaroo ke Freetown
Kibaaroolu mennu bota Sierra Leone bankoo la kapitali baa to Freetown, wolu ye a yitandi ko, bere dunkulung baa doo le ye dinding fula faa, adung a ye moo jamaa fanaa barama. Ì ko, wo bere dunkulung baa be nung konkoo doo le kang santo, ì la kapitaloo to jee, bitung a naata biriminting nang ka bo wo to. A la wo birimintingo tumoo la, wo dindingolu be nung jii biyo le la pompoo doo to, meng be konkoo ñing jenjengo la jee, bitung a ye wolu taki wo le to, ka ì faa.
BBC la kibaaritaalaa meng be ì la kapitaloo to jee Freetown, wo ye ñing fo ko, ñing maasiiba fasongo mang ke siiñaa foloo ti, Freetown jee. A ko, a maasiiba fasongo ke ta jee le serung sango fanaa la.
|
|
Lamin Demba 22.05.2009 Kuwaiti musoolu ye siirang naani kañee dibiteebungo to
Dibitee karitee fayoo meng keta Kuwaiti bankoo kang, taarikoo funtita a kuwo kono le, tumoo meng na ì la bankoo musoolu ye siirang naani kañee. Ñing ne mu siiñaa foloo ti, musoolu fanaa ye ke siirangtiyo ti, Kuwaiti la dibiteebungo kono.
A kuwo funtita le tumoo meng na, karitee fayi bundaa ye kankulaaroo ke moolu la kañewo la, mennu loota a dibiteeyaa karitee fayoo to. Musu kiling womusu naanoo kono, adung a nene loota le 2005 sango la, a ye ñing bambandi ko, itolu musoolu la siirango sotoo Kuwaiti la dibiteebungo kono, wo be deemaari baa le dii la, ì la bankoo musoolu la. A ko fanaa, wo ye ì la bankoo la loodulaa le yitandi hadamadingolu la ñantoo to.
Kibaaroolu ye a yitandi ko, wo musu naanoolu mennu bee ye siirango kañee dibiteebungo kono, wolu ye ì la karango ke Amerika bankoo le kang.
|
|
Fadil Siise 16.05.2009  Peresidang Jamme be banku taamoo la
Kambiya bankoo la ñaatonkoo, Peresidang Jamme, a ye banku taamoo dati ñing teneng tambilaa la. Peresidang Jamme la ñing banku taamoo be looring a la moolu faabandoo le kang. Wo le mu ka moolu tara ì la tundoolu kang taaring, ka ì la dookuu bundaalu juubee ì be taa kang ñaameng. A ning tundoolu moolu fanaa ka bengolu soto le, ka ì lamoyi ì la suula kuwolu la.
A ye bengo ke saatewolu mennu to taaring, a la diyaamoo tilinta senoo la kuwo le la. A ye bankoo moolu yaamari ko, moolu ye bo siiring, bari ì si ì wura ka dookuwo ke, ì fangolu la nafaa kang. A la yaamaroo feng baa bee tilinta kewolu le la. A ye a la niiseewo baliyaa yitandi bankoo kewolu la kuwo to, dookuu baliyaa la karoo la.
Bari a ye jayiroo ke bankoo musoolu la, ì la wakiloo kang aning ì la loodulaa dookuwo to, tundoolu kang taaring.
|
|
Fadil Siise 16.05.2009 475, loota presidangyaa siirang ñinoo la Iran
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la ñing lookungo kono, wolu ye a yitandi ko, moo keme naani tang woorowula aning luulu, wolu le loota peresidangyaa ñinoo la Iran bankoo kang.
Iran bankoo la kariteefayi bundaa ye ñing fo ko, wo moolu kono, keme naani tang saba ning saboo bee mu kewolu le ti. Tang naani ning fula le mu musoolu ti. Moo naani le mu barumaa baalu ti, ñing politiki ñaatonkoolu bee kono, adung wolu le mu ì la bankoo siirangtiyo ti, Mahmoud Ahmadinejad, ì la Prime minista kotoo Mir Hossein Mousavi, diyaamulaa doo ì la dibiteebungo to, Mehdi Karroubi, ate mu nung diyaamulaa le ti ì la dibiteebungo to, a fanaa loota le aning ì la soojari ñaatonka kotoo doo, ì ka a fo meng ye Mohsen Rezai. Jikoo be ñinu le la kuwo to baake peresidangyaa la karoo la.
Ñing moolu mennu bee loota peresidang kariteefayoo to Iran bankoo kang teng, meng siyo siyaata ì bee ti, wo mu sanji tang seyi ning wooroo keebaa le ti, adung meng dindingyaata ì bee kono, wo siyo be sanji tang ning kononto le.
Bari janning kariteefayoo be siila, juuni karoo tili tang ning fuloo la, moo jamaa daa be bo la kariteefayoo ñing to le. Kaatu ì ye alifaa kafu baa le soto, mennu ka loo ñing moolu la kuwo la, ka a je ko, fo i maarii mu moo le ti, meng si kututeyi peresidangyaa siirango to.
|
|
Fadil Siise 16.05.2009  ANC Jacob Zuma le kañeeta South Africa
ANC patiyo la ñaatonkoo Jacob Zuma, kibaaroolu ye a yitandi ko, ate le kañeeta South Africa bankoo la karitee fayoo to, meng keta jee, kari tambilaa kono. Ì ye a kalindi ka mara South Africa bankoo la, tilingo ning tooñaa kono, sibiti tambilaa la. Wo koolaa le, ate fanaa ye a la minista kutoolu tombong a ning mennu be dookuwo ke la, adung a ye wolu kalindi ñing lookungo kono le.
Jacob Zuma mu moo le ti meng tookuyaata nakaroo la ì la bankoo naafuloo to, adung a nene tuumita laañooyaa boyinkandiroo la le. Bitung wo kuwolu naata a tinna Peresidang Tabo Mbeki ye a foñondi a la palaasoo to, 2005 sango la. Peresidang Mbeki la a foñondoo koolaa, ì naata a samba kiitiibungo to, adung kiitiibungo ye a tuumi nakaroo la le.
Kabiring wo tumoo la, Peresidang Zuma tarata a la kata kuwo bee ke kang ne, ka South Africa bankoo mara, adung wo naata dati lookung tambilaa le. A la diyaamoo tumoo la, a la kalindiroo waatoo la, a ye ñing kumoo sayinkang, Peresidang foloo Mandela ye meng fo adung a loota a kang ko, moolu bee ye ke kiling ti aning ì ye yamfa ñoo ye.
|
|
Fadil Siise 16.05.2009  Mansakundaa ñanta wuli la bung luwaasoo la kuwo la le
Kambiya mansakundaa be kata kuu jamaa le la, bari luwaasilaa jamaa ye ñing je ko, ì la wo kata kuwolu mang futa bung luwaasoo la karoo la foloo. Ning a keta fanaa, itolu mang a je.
Moolu la taamoo ka bo santo saatewolu to taaring, ka naa sabati Kombo kapitaloo to, a daliloolu siyaata le. Moo doolu ye, Kombo mu julayaa dulaa le ti, doolu ye dookuu dulaa le mu, doolu ye karang dulaa le mu, doolu ye dookuu ñini dulaa le mu, doolu ye, a mu sabati dulaa le ti. Bari tooñaa mu meng ti, moo te a fo noo la Kombo mu meng ti moolu bee ye.
Bari luwaasilaa doolu fele, ì ye kiliroo ke mansakundaa la ko, ì ye simfaa taa luwaasoo la kuwo to. Ning wonte, a be ke la kuu koleng baa le ti, banku dingolu ye.
Suleeman Daabo, ka bo Fooñi Jarol aning Alfa Jallo, Fooñi Sibanor, itolu mu fondinkewolu le ti, mennu be dending bung kiling na Fajikunda, ka a luwaasi. Ì ko, ì be bungo meng luwaasi kang jee, wo ye laabung kono fula le soto, aning saali kiling. A ye jonkongo soto, bari a mang tabiri dulaa soto, adung jiyo sotoo mang diyaa jee. Ì ko, itolu ka dalasi kodoo wuli kiling keme luulu le joo, luwaasoo ti kari-wo-kari.
Bari Koridaatiyo naata ì kang ñing lookungo kono ko, a ye luwaasoo lafaa le, saaying ì be wuli fula le joo la, kari-wo-kari. Wo kiridaa kilingo kono jee, fondinkewo doo ì ka a fo meng ye Yankuba, ka bo Farafeñe. Ate be saali kiling ning bung kono kiling ne luwaasi kang jee, adung a ka dalasi wuli kiling ne joo kari-wo-kari. Koridaatiyo ye wo fanaa lafaa, wuli kiling keme luulu la. Bari ñing luwaasilaalu bee ko, itolu te wo joo la, kaatu ì ye ì la alifaalu le tu kooma, ì dokoolu be karambungolu to, adung wolu ñanta baluu la le, ì la karambungolu ñanta joo la. Wo kamma la, ì ye kiliroo ke mansakundaa la, luwaasoo la kuwo to.
|
|
 Fadil Siise 09.05.2009 Seewukuurango funtita Mexico
Kuurang jawoo doo le funtita duniyaa kono kotenke, lonnaalu ye meng yitandi ko, a bota seewoolu le bala. Wo ye a tinna ì ye a toolaa seewukuurango la.
A kuurango jeta Mexico bankoo le foloo kang, dookuu dulaalu ning karambungolu to. Wo ye a tinna le fang, Tubaabuduu bankoo doolu ning Moofinduu bankoo doolu ye tondiroo ke, kuluntiilaalu la dung ning funtoo la, ì la bankoo ning Mexico bankoo teema. A kuwo ye bankoo doolu mennu be ko Egypt, ñaatilindi ì la seewoolu le faa la.
A kuurango ye moo jamaa le kijoo fara duniyaa kono taaring, a ye a tinna le mansakundaa jamaa ye kisikisirilaalu wulindi, ka koroosiroo ke a kuwo la, janning a be ì bulu dang na.
A kuwo ye a tinna le fanaa, Kambiya bankoo la ñaatonkoo Peresidang Jamme, diyaamuya bankoo la telee bung baa to ñing lookungo kono, ka baayiri ke aada tulung baa la, meng ñanta ke la a la saatewo to ñing karoo faa dulaa to.
|
|
Lamin Demba 09.05.2009 Fondinkewo ye a fang faa, katadamfu kuwo la Keeniya
Kibaaroolu mennu bota duniyaa la karoo la, wolu ye a yitandi ko, fondinkewo doo, ì ka a fo meng ye Suleyiman Amondi, wo le ye a fang faa Nayirobi kapitaloo to. Ì ye a yitandi ko, ñing fondinkewo mu Arsenal katadamfu kafoo la kuwo kidimandilaa baa le ti, adung a mang wolu la kuwo dooyaa.
Ì ko, taalaa ñing ning a kafuñoo doolu le tarata nung sinemaa to, ka Manchester katadamfu kafoo ning Arsenal katadamfu kafoo la ñooseeyaa juubee, bitung Manchester naata Arsenal kañee katadaañaa fula la. A wo kafuñoolu naata ate ñaawali wo kuwo la, wo niikuyaa kamma la, a dunta a la bungo kono, ka a fang deng juloo la, ka a fang faaa.
|
|
Lamin Demba 09.05.2009 Luutikankewo furewo wurita Senekaali
Musilimoolu ye luukanikewo doo furewo wuri ì la kaburukoo to Senekaali la saatee baa doo to, ì ka a fo meng ye Kees. Ì la ñing furewo wuroo naata le, tumoo meng na ì ko, kewo meng ye a ñong kewo futuu, wo mang ñang na baadee la itolu la kaburukoo to.
Bari ì la furewo ñing wuriling koolaa, poliisoolu naata ì daa bula a kuwo kono ko, furewo ñing ñanta baadee la Kees saatewo la kaburukoo le to. Bitung ì naata a seyinkang baadee. Bari ì ye a baadee lungo meng fango la, wo suutoo la, moolu taata a furewo wuri kotenke. Wo to le, a baadingolu naata a samba ì la koridaa kenoo to, ì ye a baadee jee to.
|
|
Lamin Demba 09.05.2009 Laañooyaa balang baatooyaa kumfaata Keeniya
Keeniya musoolu ye ì la laañooyaa balambaatooyaa kumfaa le ñing lookungo kono. Ñing balambaatooyaa naata le tumoo meng na musoolu kambeng ñing na ko, ì ning ì keemaañolu te laañooyaa ke la, fo tili woorowula. Ì ye ñing simfaataa le fo waaliyo meng be ì la mansakundaa alifaalu teema, a si bang, ì bee ye ke kiling ti.
Musuñaatonkoolu mennu diyaamuta a kuwo to, ì ye ñing fo ko, ì la ñing balambaatooyaa ye a tinna le, Peresidang Kibaaki ning a la Prime minista Odinga ye beng jamaa soto ñing lookungo kono. Bari hani wo ñaa-wo-ñaa, kambeng mang loo ì teema foloo.
Ì ye a yitandi ko, hani ì la bankoo la Prime minista fango la musoo daa tarata ñing musoolu la balambaatooyaa to le.
|
|
Fadil Siise 05.05.2009 Kambiya luwaa mang song sikareeti saboo la jamaa kono
Kambiya bankoo la dibiteebungo ye luwaa londi le, meng mang song moolu ka sikareetoo sabaa jamaa kono taaring. Ì ye luwaa meng londi, a m ang balang moolu ye sikareetoo saba, bari moo mang ñang na a ke la jamaa kono, jaatakendeyaa kamma la.
Moo jamaa ye ì la seewoo yitandi jaatakendeyaa bundaa la, kaatu wolu le ye ì wura sikareeti saboo keloo la, bankoo kan, ka bo ning moolu kalamutandoo la, a la jawuyaa la ì la jaatakendeyaa la karoo la. A ye a tinna le hani moo doolu mennu ka sikareetoo saba, doolu ye a bula, adung ì doolu fango ye ì la kontaanoo yitandi ñing luwaa londoo la le.
|
|
Fadil Siise 05.05.2009 Dimbaa ye koridaa tang saba ning saba kasaara
Lookung tambilaa kono, dimbaa bota Jamali Babu saatewo to Saame tundoo kang, a ye koridaa tang saba ning saba ñong jani. Ñing dimbaa boo keta jee tumoo le la, ì la kolongo meng ka jiyo sii ì ma, wo tiñaata, wo naata a tinna biring dimbaa ñing bota, a faa mang sooneyaa hani domanding.
Ì la alikaaloo Elimaani Jeng, a be diyaamula tumoo meng na, a ye ñing fo ko, koridaa wooro ñong janita le, ì banta fereng. A ko, wolu la fengolu bee le kasaarata, biring ì la dung fengolu, ka taa bula ì la fiifeng kesoolu la, wo ning ì la siimangolu.
A ye jayiroo ke soojaroolu la kundaa la, mennu be Lameng Kotoo, kaatu wolu le ye ì la motoolu taa, ka dimbaafaarang jiyo yoronda ì ye, ka bo baa to. Wo baadaa ning saatewo ñing teemoo mu kiloo miitari naani ñong ne ti.
Governor meng be maraling ñaani tundoo la, a ye a la balafaa yitandi moolu la mennu la koridaa janita, adung a ye daaniroo ke maakoyiroo la ì ye, kaatu ì mu dimbaayaatii baalu le ti.
|
|
Fadil Siise 24.04.2009 Moo miliyong jamaa funtita karitee fayoo la South Africa
Kibaaroolu mennu funtita South Africa bankoo la karitee fayoo kuwo to, wolu ye a yitandi ko, moo miliyong jamaa le funtita, ka taa ì la karitewolu fayi. Kariteefayi bundaa meng be maraling kariteefayoo keeñaa la, wolu ye a yitandi ko, silango fango be keering ne fo, kariteefayi kayitoolu be moolu sii
la le. Kaatu ì ko, kariteefayi kayitoolu ka ke keerangolu mennu kono, wolu faata le dulaa doolu to, adung moolu be siyaaring rangolu to le.
Kabiring South Africa bankoo ye a fang soto 1994 sango la, ì la ANC patiyo meng be maraloo la, Jacob Zuma le keta wolu la patiyo ñaatonkoo ti. Jamaa jikita nung ko, ate le be kañeeroo ke la ñing kariteefayoo to, meng be keering. Bari saaying ì ko, a te ke la kuu feemaa ti, kaatu moo jamaa le funtita ka ì la karitewolu fayi, adung ANC patiyo fanaa talaata fula le ti.
|
|
Fadil Siise 24.04.2009 Baa la sila taalaalu moo 109 niyo tankata
Muritanii la kantaribundaa meng be maraling ì la baa la, wolu le ye fondinkewolu moo keme aning moo kononto niyo tankandi, ñing lookungo kono. Ì ko, ì kontoo bee mu keme ning tang ne ti, bari kiling faata ì kono le.
Ì ye a yitandi ko, ñinu dunta kulundingo la le tili tang koomanto, Senekaali bankoo kang, ka Canary baa jooyo waling ko, fo ì si dung Spain bankoo kang. Ì la wo taa siloo kang, kulungo masingo naata balang ì bulu. Ì la domoroolu ning ì la jiyo bee naata bang ì bulu, fo labango la, ì ka koojiyo le ming.
Wo kono le, Muritanii la baa kantalaalu naata ì je, bitung ì niyo naata tanka wo le ñaama. Bari ì ye a yitandi ko, moo fula bataa baata ì kono le, saaying wolu be jaaraloo la lopitaanoo doo to bankoo kang jee.
Ñing baa la sila taalaalu kono, tang naani ning woorowuloo bee bota Mali bankoo le kang, muwang ning luuloo bota Senekaali le, tang ning seyi bota Jene Konakiri, kononto bota Kodiwar bankoo le kang, toomaa bota Moofinduu la tilijii bankoo doolu to.
|
|
Fadil Siise 24.04.2009 Sii keloo ye moo muwang ning naani faa Keniya
Moo muwang ning naani faata keloo to meng keta Kikuyu siyo ning Munkiki teema. A keloo naata le tumoo meng moo jamaa ye Kikuyu siyo je ko, ì ka niidiyaa kuu jawoolu le taamandi. Waatoo doolu la fang, ì ko ì ka kodoo diyaakuyaa taa motoborindilaalu bulu le taaring, aning katu moolu boyinkang na sangaroo kono, ì la fengolu kang. Ì ye a yitandi ko, peresidang Mwai Kibaki fango bota wo siyo le to.
Bari ñing talaata tambilaa, Keniya saatee baa teema maafango la, suboo keta ko, Munkiki siyo moo doolu le naata wuli ka ñing siyolu kelendi, meng sunta moo muwang ning naani la saayaa la.
Poliisoolu ye a yitandi ko, ì ye moo tang saba ning woorowula le muta a kuwo kono foloo, adung ì be tentending moo kotengolu ñinoo la le.
|
|
Fadil Siise 24.04.2009 Beeyang suuñaalaa saba mutata
Kee saba mennu ye ì daajikoo ke baa suuñaa ning saajii suuñaa ti saatewolu kono taaring, ì ye wolu le muta Yuna saatewo to. Ì ye a yitandi ko, Babukar Ba ka bo Bundung, Suleeman Ba ka bo Serekunda, aning Babukar Soo, ka bo Bakote, mu moolu le ti, mennu dalita ka moolu la baalu ning saajiyolu suuñaa taaring.
Ì ko, ñing beeyang suuñaalaalu ning motoo le naata Jaabang saatewo to, meng niimaroo mu ñing ti (KM 7793 A), bitung ì ka moolu la beeyangolu suuñaa, ì ye ì dundi motoo ñing kono, ka taa. Ì dalita wo la le, fo saatee moo doolu ñaa dalita motoo ñing na, wo to le ì ye dandalaaroo dii poliisi kundaa to, meng be Yundum saatewo to.
Wo tilidantango kono dorong, ì ning ate moto kilingo naata kotenke saatewo kono, ì ye baa kiling suuñaa, ì ye a bulandi motoo kono, bitung moolu naata futa ì ma. Ì ye ì fayi ì la mtoo ñing kono wo le ñaama, ka bori, bitung Yaayaa Kamara ning a mooñoolu saatee dingolu naata ì bayindi ning masimmaa la, ì naata ì sotondi Yuna saatewo to, motoolu la siyaa kamma la, siloo kang. Bitung moolu naata ì muta wo le ñaama, biring ì lafita motoo daa yele la, fo baa ñing si kana. |
|
Fadil Siise 24.04.2009 Keebaa doo ye ninsi tang ning seyi suuñaa
Keebaa doo, ì ka a fo meng ye Yero Ba, adung a siyo be sanji tang luulu ñong, wo le funtita Birikama kiitiibungo ñaatilingo la, ñing talaata tambi laa la. Kiitiyo kono, ì ye a yitandi ko, ñing sanji tang luulu keebaa ye ninsi tang ning seyi le suuñaa, adung wolu bee kafoo si kaañang dalasi kodoo wuli tang kononto ning luulu le fee.
Bari keebaa ñing balanta tuumiroo ñing na le. Wo to le kiitiikuntulaa Pa Haari Jamme, naata kiitiyo sawundi mee karoo tili luuloo to.
|
|
 Lamin Demba 15.04.2009Zimbabwe doolaroo be tu la yeemanding ne foloo
Kibaaroolu mennu funtita Zimbabwe bankoo kang, wolu le ye a yitandi ko, Minisita Elton Mangama, meng marata fankoo la kuwo la ì la bankoo kang, wo le ye kankulaaroo ke ko, ì la kodoo be tu la yeemanding ne foloo fo waati, moo te a taa la ka fiiroo ke a la. Zimbabwe doolaroo boyoo mang ñongo soto ñing duniyaa kono, kaatu kodikayitoo meng be nataaloo bala jang, wo mu doolaari biliyong tang luulu (50.000.000.000) le ti, bari wo mang kaañang hani ka mbuuru kungo sang. Ñing boyoo kamma la, mansakundaa naata siloo dii moolu la, ka ì la fiiroolu ke ning Amerikankoolu la doolaroo la, warang South-Africa bankoo la kodoo la. Mansakundaa ning bundaa kotengolu fanaa be ñing kodoolu le taa la ka ì la dookuulaalu joo.
|
|
Lamin Demba 15.04.2009 Keniya mansakundaa balanta, futuñoolu ye tara dookuudulaa kiling
Kibaaroolu mennu bota nang Keniya bankoo kang, wolu le ye a yitandi ko, Keniya mansakundaa ko, saaying ì be moolu ning ì futuñoolu talandi la dookuu bundaa kiling to le.
Mansakundaa ko, ì la ñing simfaa naata le, kabiring ì la koroosiroolu ye a yitandi ko, ning moolu ning ì futuñoolu be dokuwo la ñoo kang, ì buka dookuwo ke a ñaama, bayiri ì la miroo ning kacaa bee ka ke ì la dimbaayaa la kuwo le ti, aning koridaa kono kuwolu. Ì ko, a ka a tinna le fanaa, jenkoo ning nakaroo ka siyaa.
|
|
Lamin Demba 15.04.2009 Ñaakaaboyoo bota saatee tang to Niger bankoo kang
Kibaaroolu mennu funtita CNN kibaari bundaa to ñing lookungo kono, wolu le ye a yitandi ko, meng si taa fo saatee tang, wolu la moolu ye kankularoo ke ko, ì ye ì foñoo ñaakaaboyoo la le fereng. Kibaaroolu ye a yitandi ko, ñing saatewolu bee be Niger bankoo tilijii maafango le la, daameng to ñing ñaakaaboyoo kuwo semboo be wararing. Musu ngaamaanoo doo meng diyaamuta ñing saatewolu tooyaa la, a ko, saaying ate ye ñing ñaakaaboyi dookuwo bula le fereng. A ko, kaatu foloo itolu ye a muta le ko, ñaakaaboyoo ka nafaa le naati musoolu ye, bari saaying ì ye a long ne ko, nafaa te a la. A ko, a be tenteng na le ka saatee doolu fanang kunindi a kuwo to.
Kumalaa meng diyaamuta UNICEF kafoo too la, a ko, ì ye nafaa kuu baalu le soto i katoo to ka ñaakaaboyoo bondi. A ko, ka bo 1998 sango ka naa 2006 sango kono, ñaakaaboyoo kuwolu jiita le fo talantewo to Niger jee.
|
|
Lamin Demba 15.04.2009 Feeri kuwo keta koleyaa baa ti taamalaalu ye
Kibaaroolu mennu sotota kacaa to n na kibaaritaalaa ning taamalaa doolu ye, meng soto ñing Iista feetoo kono Kambiya jang, wolu le ye a yitandi ko, moolu ye bataa baa soto janning ì ka dung noo feeriyo kono, sako mototiyolu. Mototiyo doo meng diyaamuta n`na kibaaritaalaa ye, a ko, ate ning a la motoo loota rango to le fo montoroo waati tang ñong, janning a be siloo soto la ka dung feeriyo kono Arijuma tambilaa. A ko, meng mu a kolemaa ti, wo le mu, ì ye tara looring rango to, mototii doo ye naa, a ye tambi ì la ñing kamma la ko, ì ye kayitoolu le bondi meng ñanta a tinna, itolu ye tambi. Ñing keendingo ko, wo lungo, ning ì ye moto tang ning luulu je feeriyo kono, a long ko, luuloo dammaa le dunta ning sila koyoo la. Toomaa bee ka dung ning dukoo le la, warang ì ye wo kayitoo bondi ka yitandi ko, itolu mang ñang loo la rango to.
|
|
 Dembo Jaata 06.04.2009Peresidang Jamme ye miliyong muwang ning kononto dii U-17 katadamfulaalu la
Kibaaroolu mennu funtita nang Aramisa tambilaa ka bo Alijeriya bankoo kang, wolu ye a yitandi ko, Kambiya fondinkewolu la katadamfukafoo ye nooroo le ke Moofinduu bee la katadamfu ñooseeyaa le to, ì ka fo meng ye U-17. Bii lungo la, Peresidang Jamme ye ñing katadamfulaalu ke miliyoneeroolu ti. A la ñing ye a la laahidoo timmandi, a ye meng dii Sibiti tambilaa ko, a be dalasi kodoo miliyong kiling dii la ì meng-wo-meng na. Bii Teneng lungo la, a ye miliyong muwang ning kononto dii katadamfulaalu la, ì ning moo kotengolu mennu tarata ì fee, katadamfu ñoosaboo wucoo kono Alijeriya.
Ñing miliyong muwang ning konontoo diyo to, Peresidang Jamme ye a la niiseewoo yitandi katadamfulaalu la, adung a ye ì jayi ì la kata kuu kendoo kang. A ko, ning i ye a je, a ye ñing ñong kodoo dii ñing katadamfulaalu meng-wo-meng na, wo mu ka banku dingolu wakilindi. A ko, moo-wo-moo be looring dookuu bundaa meng to, ì si a muta ning bulu fula la. A ko fanaa, katadamfoo le mu dookuwo ti duniyaa kono, meng na jooroo siyaata dookuu kotengolu bee ti. A ye a kanna fayi bankoo moolu la ko, ì ye ke loolaa ti katadamfulaalu kooma. A ko, waatoo doo sotota Kambiya jang, Kambiya la katadamfu kafoo ning wandi bankoo ye katadamfu ñoo saboo soto Kambiya fango la bayee baa to, moolu mang taa ka wolu juubee, fo moo dantang dorong.
|
|
Fadil Siise 06.04.2009 Kambiya ding muwang ning woorowula tuta baa la siloo kang
BBC la kibaaribundaa ye kibaaroo meng dantee nung kulungolu la kuwo to, mennu boyita Libiya fankaasoo kono, Point kibaaribundaa ye a yitandi ko, Kambiya ding muwang ning woorowula ñong niyo tuta a to. Mennu niyo tuta kulung boyoo ñing to, ì baadingolu mennu be bankoo kang jang, wolu ye lookung kiling ñong ne taa ka sadaalu bondi ì ye, aning ka ì la sunoo yitandi ì kanunte-wolu la saayaa to.
Moo muwang ning woorowuloo mennu niyo tuta a kulung boyoo to, ì toolu (ning saatewolu) fele:
Seeku Sawane (ka bo Karawoli saatewo to), Babukar Jaabi (Sutukondiŋ), Njundu Fofana (Tayibatu), Demboo Jakana (Bakadaji), Muhammed Singate (Kambisaara Basee), Iburayima Jayite (Kuntawuru Jaakaba), Jeere Konte (Kacaŋ), Omar Daabo (Sankandi), Baafodee Jayite aning Bakari Jayite (Bintaŋ), Iburayima Saañang (Saañaŋ), Laamin Konte, Sanusi Silla, Abdulayi Kaañi aning Alaaji Jayite (wolu naanoo bee bota Birikaama). Iburayima Seedi (Madina Salaam), Solo Dahaba (Sincubaliya), Jibiril Jawara (Yundum), Lamin Dahaba aning Iburayima Dahaba (Farato), Kalifa Kamara (Jambanjeli), Ansumana Baajo (ka bo Ebo Town). Faabakari Jawara, Usuman Bojang, Esa Bojang, Laamin Maane, aning Suleman Konte, wolu bota saatewolu mennu to, wolu mang long foloo.
|
|
Lamin Demba 04.04.2009 Peresidang Omar Al-Bashir be tentending a la hadaañiroo la
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la, wolu ye a yitandi ko, Sudan bankoo la peresidango Omar Al-Bashir, a be tentending Duniyaa bee la Kiitiibung Baa ñaawaliroo la le, hani saaying. Duniyaa la Kiitiibung Baa ye kango le dii nung ko, ning Peresidang Bashir funtita a la bankoo kang, a ñanta muta la le, kaatu ate le buloo be moo faa jawoo koto, meng be keering a la bankoo kang Sudan.
Bari wo kango diiring koolaa, Peresidang Bashir naata Arabuduu banku taamoo bula a fang kunna. Arabu bankoolu la ñaatonkoolu ye beng baa meng soto nung Kataar, Peresidang Al-Bashir maabeeta jee le, adung a tententa Maka le, Sawudiya bankoo kang, ka taa Umura batu jee. Arabu ñaatonkoolu la bengo to Kataar, ì ye dooyaaroo ke baake Duniyaa la Kiitiibung Baa la ko, ì ye kumoo meng kuntu ko, Sudaninkoolu la peresidango ñanta muta la le, wo mang ke kuwo ti, meng benta. |
|
|
|
| |
