Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la Brazil bankoo kang, wolu ye a yitandi ko, deenaanoo le wuluuta meng ye kung fula soto Ñ ì la lopitaani baa doo to. Ñing deenaanoo la kuwo keta kaawakuwo le ti hani ì la jaaralilaa baalu ye. Ì ko, i ye a baamaa wisitee le nung, wo kono, ì naata a long ko, deenaanoo ñing ye kung fula le soto adung a be siiring a baamaa konoo kono le. Wo daliiloo kamma la, ì tarata dewunding baa la kuwo la, bari ì ye Alla tentu, kaatu a la deemaaroo kamma, tana mang ate baa ning dingo bee doo-doo soto.
Bari dindingo ñing na kuwo be moo jamaa le jaakaliring, kaatua te ñing deenaanoo ye kung fula le soto, bari jusu kiling ne be a la, adung hadamadingo suulata feng-wo-feng na a balajaatoo kono, wolu bee be ñing deenaanoo bala le adung jaaralilaalu ko, tana-wo-tana te deenaanoo ñing na. Ì ko a jaatoo be kendeyaaring ne, bari itolu la dewundaa mu meng ti, wo le mu fo a kung doo bondoo a bala be a wati la
le, warang fo a te a wati la.
02.02.2012
Fadil Siise
Jerewu baa wulita Senegal bankoo kang
Kibaaroolu mennu funtita Senegal bankoo la kuwo to ñing luukungo kono, wolu ye a yitandi ko, jerewu baa le wulita Dakar ning a saatee baa doolu to taaring ñing lookungo kono. Ñing jerewoo wulita le tumoo meng na, Ì la bankoo la kiitiibung baa ye siloo dii Peresidang Abdulie Wade la ka loo peresidangyaa ñinoo to meng be ke la ì la bankoo kang ñing karoo kono.
Senegal ding jamaa ning ì la oposiisong ñaatonkoolu ko, peresidang wade mang ñanna loo la peresidangyaa ñinoo la kotenke, kaatu ì la bankoo la luwaa ye siloo dii peresidang-wo-peresidang na ka loo karitee fayoo la siiñaa fula dorong ne ning i be peresidangyaa la. Ka bo ning wo luwaa la karoo le la, itolu ko, peresidang Wade mang ñanna loo la peresidangyaa ñinoo la kotenke.
Peresidang wade la ñing loo kamma la le, oposiisong ñaatonkoolu ye jerewoo kumandi Senegal bankoo bee kang. M be temboo meng to teng, poliisoo doo niyo tuta jerewoo ñing kono le aning moo naani koteng, adung motoolu ning dulaa jamaa be tiñaa kang ne.
Peresidang Wade diyaamuta kunung ko, ate be tenteng na le ka loo peresidangyaa ñinoo la. A ko, moolu mennu funtita ka jerewoo ke, mang tambi moo wuli fula la, a ko wo ye a yitandi le ko, jamaa mang ate la peresidangyaa ñinoo bayi.
A peresidangyaa ñinoo to, Jali ngaaralaa baa meng mu Youssou Ndour ti, fanaa loota le, bari Senegal la kiitiibung baa, balanta ate la loo la le, kaatu ì ko, a mang moo nankamoo la siiñeeroo soto, meng si a tinna a ye loo noo.
02.02.2012
Fadil Siise
Dimbaa ye kewo faa aning a dingo
Kibaaroolu mennu funtita Observer kibaari bundaa to ñing lookungo kono, wolu ye a yitandi ko, dimbaa bota kewo doo la koridaa kono Dibba Kundaa, moo fula niyo tuta daameng. Ì ye a yitandi ko, ñing dimbaa bota montoroo waati tang maafango le la somandaa la. Ì ko, i siiñoolu mennu taata jee deemaaroo la, ye ì la katoo bee ke le, ka ñing kewo meng too mu Muhammed Ceesay ti, ning a ding kewo kanandi, bari a mang ke noo. Dimbaa ye a ning a dingo meng faa, wo siyo be sanji saba le, adung ate taalaa ñing mu Guinea dingo le ti.
Musu Kamara ning Jaaka Kamara mennu mu taalaa la musoo baadingolu ti, Ì be diyaamu la kibaari taalaa ye tumoo meng, ì be kumboo la ko, itolu mang a long ì be ke la ñaameng. Meeyo Yankuba Koli, fanaa be moolu kono le, mennu futata ñing dimbaa maasiiboo keta daameng. Diyaamulaalu ye a yitandi ko, dimbaa ñing na boo si sunnoo
Presidango Yaayaa Jamme
Fadil Siise 20.01.2012
Peresidang Jamme kalindita siiñaa naaninjango la
Kunung Araamisoo keta lung baa le ti Kambiya bankoo kang jang, tumoo meng na bankoo la kiitiikuntulaalu la ñaatonka baa Emmanuel Agim, ye Kambiya la Peresidango kalindi, ka bankoo mara ñing sanji luulu naalaa.
Ñaatonka kummaa baalu le naata maabee ñing lung buuñaaringo to, mennu be ko Senegal la peresidango, Mauritania la peresidango, Sierra Leone la presesidango aning Guinea Bissau la Prime minister kutoo. Banku kotengolu mennu be ko, Swaziland, Algeria, Gabon, Ethiopia, South Africa, Taiwan, aning banku doolu fanaa ye ñaatonkoolu kii le ka naa maabee Kambiya la ñing lung buuñaaring baa to.
Peresidang Jamme kalindiri koolaa, a diyaamuta ka Kambiyankoolu kontong aning ka ì jayi, a ye luntangolu fanaa jayi mennu naata ka ñing lung buuñaaringo muta Kambiyankoolu fee. A la diyaamoo kono, a ye ñing bambandi ko, bankudingolu ye wuli, ka ì wura ka ì la bankoo dookuu. A ko ate te sooneyaa la moo-wo-moo fee meng mang paree dookuwo la, a la mansakundaa kono.
A diyaamuta fannaa jamaa la, mennu be ko, senoo bundaa, londoo bundaa, tubaabu luntangolu la taa ning naa bundaa aning londilukaringo la bundaa. A ko, ñing sanji luulu naalaa be tiling na dookuwo le la, ka Kambiya bankoo faling fankoo la karoo la, fo moolu si ì fang soto noo karoo bee, bari a ye ñing bambandi ko, wo te ke noo la wakillibaliyaa ning dookuubaliyaa kono.
Fadil Siise 20.01.2012
Moo luulu ye dimbaa laa ì fanna dookuusotobaliyaa kamma Rabat
Kibaaroolu mennu funtita Morocco bankoo kang kunung Araamisoo la, wolu ye a yitandi ko, moo luulu le ye dimbaa laa ì fanna ka ì fang jani dookuusotobaliyaa kamma, jerewoo tumoo ì la kapitaloo to Rabat. Kibaaroolu ye a yitandi ko, dookuusotoo be koleyaaring baake Morocco bankoo kang ne. Ì ye a yitandi ko, moo jamaa le ka ì la karango bang karambung baa to i ka a fo meng ye University, bari ì buka dookuu soto. Wo le ye a tinna moo meng si taa fo moo keme ning tang wooro ñong, wolu le taata ka sabati mansakundaa la bundaa to meng marata londi lukaringolu la. Ñing moolu tuta wo dulaa to le ì balanta ka muru ì yaalu to, bitung moo doolu mennu be laaring ì kang ñing jerewoo to, ka domoroo ning jiyo samba ì ye nang.
Bari poliisoolu naata wo kuwo balang, biring ì mang domoroo ning jiyo soto, moo doolu naata funti ka taa domoriñinoo la, bitung ì ko poliisoolu ye ko, ning ali balanta n`na domoroo la, m`be dimbaa le dunna n`fang na ka n`fang jani. Bari hani wo, poliisoolu mang song, wo kono le ñing moo luuloo ye ì fang jani dimbaa la. Ì kono, moo saba le be laaring lopitaanoo to ñing temboo la.
Fadil Siise 20.01.2012
Basee dingolu ye deemaaroo dii ì la lopitaanoo la
Kibaaroolu mennu funtita Observer kibaari kayitoo bala ñing lookungo kono, wolu ye a yitandi ko, Basee dingolu mennu be sabatiring bantala bankoolu to taaring, wolu le la kafoo ye booroolu ning jaaralirang feng jamaa dii Basee Lopitaani baa la. Ñing soorifengolu la futoo ning a diyo Basee lopitaanoo la, keta kuu le ti, meng kontaanoo warata Basenkoolu ye.
Diyaamulaalu mennu diyaamuta a bengo ning a diiroo to, wolu ye ñing yitandi ko, a mu kuu bete baa le ti, adung a naata a waatoo le la. Ì ye jayiroo ke Basee dingolu la ñing kafoo la baake, ì ko ñing mang ke kafoo ñing na deemaari foloo to Basee la wo tundoo kang. Sayibe Daraame meng diyaamuta kafoo tooyaa la, a ye ñing yitandi ko, itolu la ñing kafoo be tenteng na maakoyiroo la Basee tundoo ñing kang jee le.
Governor meng be maraling Basee tundoo la, a ye yaamaroo ning dandalaaroo ke booroolu la kuwo to ko, ning moo-wo-moo mutata booroolu waafoo la, ate fangolu le be wuli la wo maarii kamma.
Rambo Jatta
Lamin Demba 13.01.2012
Bakawunkoolu ye
maani tuurang masin go soto
Dimaasi tambilaa keta lung baa le ti Bakawu saatewo kono, tumoo meng na ì ye masing kutoo soto. Ñing masing kutoo jomboo datita ning Alikuraani karango le la, aning Alla daanoo kayiroo la Bakawu saatewo kono, aning Peresidang Jamme ye meng ye ì so kodoo la ka ñing masingo sang noo.
Bakawunkoolu la Alikaaloo Luntang Jayiteh, a be diyaamu la tumoo meng na, a ye ñing fo ko, moolu si fata ì la politiki kuwolu la, ì ye kafu ka ke kiling ti. A ko, kaatu Peresidang Jamme ye deemaari-wo-deemaari naati Bakawu, wo mang ke moo kiling taa ti, a ko wo to ì ñanta kafu la le ka ke kiling ti.
Ì la kansuloo Usumaani Rambo Jaata be diyaamu la tumoo meng na, a ye ñing fo moolu ye ko, ka bo ning Peresidang Jamme la deemaaroo le la a ye ñing masingo sang. A ko, wo keta le tumoo meng na, Peresidango ye kapaañi kodoo dii a la, bitung a naata kodoo ñing taamandi kuu, fo a ye ñing maani tuurang masingo sang noo jee meng si taa fo dalasi wuli keme, wuli tang naani ning luulu. A ko,
ì ye masingo la bungo ning a loodulaa fanaa dedaa wo kodoo le to meng kaañanta wuli tang naani fee.
Aja Faatu Jaata meng mu musoolu la ñaatonkoo ti, ye jayiroo ke Rambo la aning Peresidang Jamme, ì la deemaaroo kang.
Lamin Demba 13.01.2012
Guinea Bissau Peresidango minjiyo dooyaata
Kibaaroolu mennu funtita Guinea Bissau bankoo kang aning ì la Ambasadoo la bundaa to Kambiya bankoo kang jang, wolu ye a yitandi ko ì la peresidango Malam Becai Sanha, a minjiyo dooyaata lopitaani baa doo to France bankoo
kang.
Kibaaroolu mennu funtita foloo, wolu mang a yitandi saayaa siifaa meng ye Guinea peresidango muta aning ka sung a la saayaa la. Ate peresidango Malam Becai Sanha, kibaaroolu ye a yitandi le ko, a meeta saasaaring ne. A tarata nung laaring nung Senegal bankoo la lopitaani baa to le Dakar.
Peresidang Becai Sanha la saasaa tumoo la janning a la saayaa be naa, maamango domanding keta nung a la bankoo kang ne, kaatu kibaaroolu funtita le nung ko, doolu le lafita kudeetaa ke la jee nung, bari a naata tiñaa le.
Fadil Siise 13.01.2012
Banku bee jerewu baa wulita Nigeria
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la, wolu ye a yitandi ko, jerewu baa le wulita Nigeria bankoo kang. Ñing jerewoo meng ye tili saba soto bii, wulita le tumoo meng na Nigeria mankundaa ye ì la bankoo la isansoo warang tulumaafengo daa la jawuyaa murundi a nooto.
Nigeria mu bankoo le ti, meng ka ning tulumaafengo dookuu ì la bankoo kang adung ì ka barika wuliwuloolu le kii banku doolu to duniyaa kono taaring, bari a daa be jawuyaaring ì fangolu la bankoo kang ne.
Mansakundaa ye ì buloo dung a koto le nung, wo ye a tinna a daa jiita fo bidong kiling ka sang doolaari kiling ning talaadaa sabanjango la, bari ì naata wo bondi le, wo ye a tinna a daa naata sele ka taa fo doolaari saba ning talantewo, wo le
naata jerewu baa wulindi. Ñing jerewo kono, Nigeria ding jamaa mennu diyaamuta, ye ñing yitandi ko, Peresidang Jonathan ning a la mansakundaa dookuulaalu mang itolu la kuwo hati, bari ì fangolu kungolu dorong aning ì la dimbaayaalu.
Ning ne ye ì la bankoo moolu kamfaa, bitung ì la dookuulaalu la kafu baa, ì ka a fo meng ye ”Trade Union”, ye banku bee jerewo kili. Kibaaroolu ye a yitandi ko, jerewoo ñing be a tili sabanjango le kono, adung tiiñaaroolu be keering ne.
Fadil Siise 13.01.2012
Amerika keleding naani jeta sumunaa la Talibanoolu furewolu kang
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la Afghanistan bankoo kang, wolu ye a yitandi ko, America bankoo la baa kono soojaroolu mennu be sabatiring Talabanoolu keloo la Afghanistan bankoo kang, ì ye wolu le moo naani funtindi ”Video” to duniyaa ye, tumoo meng na ì be i sumunaa kang Talibani keleding furee saba kang.
America la ñaatonka baa, ì ka a fo meng ye Hilary Clinton, a ye jalayiri baake ñing tajireyaa siifaa la, adung a ye dooyaari baake ì la soojaroolu la ñing kuujawu kewo la. ì la bankoo la soojari ñaatonka baa doo fanaa diyaamuta ì la soojaroolu la kundaa baa to, Pentagon, a ko moolu mennu baarata ñing kuujawu siifaa la, ì la soojaroolu kono, ì be ì la kuwo kisikisi la le, adung ì be kiitindi la le, luwaa la kuluuroo ye laa ì kang. Itolu diyaamulaa fuloo bee ye yamfoo daani, adung fanaa ì ye ì la niikuyaa
yitandi a kuwo to le. Bari a kuwo ye niikuyaa ning kamfaa le wulindi Afghanistan bankoo kang.
Fadil Siise 13.01.2012
Siirafeng jawu keloo ye moo wuli tang naani ning feng faa Mexico
Kibaaroolu mennu bota ñaatonkoolu bulu Mexico bankoo kang, wolu ye a yitandi ko, moo wuli tang ning saba ñong ne faata siirafeng keloo kono, ka bo Januwari karoo kono ka naa bula Sekitemba karoo la 2011 sango la, meng mu serung sango ti. Ka bo ñing kasabiroo la, ì ye a yitandi ko, biring Peresidang Felipe Calderon ye keloo wulindi ñing siirafeng safaarilaalu ning a maalaalu kang, ka naa bula bii la, moo wuli tang naani ning woorowula keme luulu aning tang ning luulu le niyo tuta a keloo to.
Ì la ñaatonka baa meng be mansakundaa la luwaa taamandi bundaa to, ye ñing yitandi ko, kari kononto wucoo kono serung sango la, moo wuli tang ning fula, keme kononto aning moo saba le faata Ì la ñing siirafeng keloo to.
Abiyodi Tomas
Fadil Siisee, 04.01.2012
Siirafeng waafilaa baa mutata meng be ñinikang
Kibaaroolu mennu funtita Kambiya la siirafeng kelebundaa to, wolu ye a yitandi ko, kewo doo, ì ka a fo meng ye Abiyodi Tomas, ì ko ì ye a muta le. Ì ye a yitandi ko, ñing kewo mu siirafeng waafilaa baa le ti, ì tarata meng deleng kang nung baake. Bari ì naata a ning musu doo muta Jalo Koto Fooni tundoo kang.
Ì ko i la bundaa ye kibaaroo le soto ate Abiyodi Tomas la kuwo to ko, a taata Jalo Koto le ka taa ñing siirafengolu kama, bitung itolu naata ì la moolu kii a nooma. Biring wolu futata jee tumoo meng na, ì naata a tara ko, ate kewo ñing be maaboring Nano Kamara le la koridaa kono. Biring NDEA siirafeng kelelaalu futata Nano la koridaa to, ì ye a ñininkaa Abiyodi la kuwo la, a ko ì ye ko, a mang jamfa, a taata bitikoo le to. Biring ì ye i fang fo a ye, a ye a yitandi i la le ko, Abiyodi ning Siisee Ba le ka ñing siirafengo naati ate yaa ka a muta i ye Jalo Koto saatewo to jee. Biring ì ye kisikisiroo ke Nano la koridaa ñing kono, ì naata ñing siirafengolu tara jee, bitung ì ye ate Nano ñing muta. Biring Abiyodi Tomasi bota bitikoo to a naata, ì ko i be a muta la, a balanta, bitung ì ning a keleta, wo keloo kono Siise Ba borita
ka kana, bari ì naata ate Abiyodi Tomasi muta le.
Fadil Siise, 04.01.2012
Kelejawaroo doo ye dandalaaroo ke Nigeria la sonkoduu karoo la
Kewo meng ye keledingolu ñaatonkayaa keloo to Nigeria la tundoo to i ka a fo daameng ye Niger Delta, a diyaamuta de. A ye ñing diyaamoo ke le, tumoo meng na Boko Haram ye moo tang saba ning woorowula faa lookung tambilaa kono. Ì ye doolu faa le tumoo meng na wolu be Alla batoo la ì la Alla batudulaalu to. Bitung ì ye doolu boyinkang ì la koridaalu kono ka ì jamaa tilimbaliyaa faa aning ka ì la koridaalu jani.
Bari ñing kelejawaroo meng ye
Rebeli kafoo ñaatonkayaa balambaatooyaa keloo to fo ì ye kañeeroo ke. A ko, ning i ye a je kuwo be meering hani saaying itolu mang wuli ka ñinnu boyinkang keloo la, a ko Presidango la kuwo buuñaa le ye wo saabu. Boko Haram mu musilime kafoo le ti mennu ka Yeesu noomalankoolu (Christians) tilimbaliyaa faa, i ko itolu be jihadoo le la. Bari, ñing kewo meng mu kelelaa baa ti, ye ñing yitandi ko, itolu si wuli noo i kama le waati-wo-waati. Adung Yeesu noomalankoolu la ñaatonkaa baa doo ye ñing fo ko, ñing Nigeria mansakundaa mang itolu tankandi noo ñing musilime keledingolu la, wo to, itolu ye siloo soto le ka ì fangolu tanka.
Fadil Siise, 04.01.2012
Moo naani soronta mennu lafita kuu ke la peresidango tambitooo la
Kibaaroolu mennu funtita Brikama kiitiibungo to, wolu ye a yitandi ko, kiitiikuntulaa Hilary Abeke, a ye moo naani le sorong sanji kiling na bunjawoo to. Kiitiibungo ye ñing yitandi ko, ñing moo naanoo mennu toolu mu Ñaara
Kamara ti, Adama Saane, Ansu Baaji aning Aliwu Boojang, ì bee bota Batabutu Kantoora saatewo le to Fooñi Bintang tundoo kang. Ì ko, ñing kee fuloo ning ñing musu fuloo ye feeroo le siti ka wo taamandi peresidango tambi tumoo la. Ñing moo naanoo ye juloo le taa, ì ye siloo sumang peresidango be naakang ning daameng na. Adung a mang long ì ye feeroo meng siti.
Bari itolu ye wo kumoo bayi le. Ì ko itolu ye juloo ñing parendi le ka a bantambili peresidango ñaato fo a si loo ka ì so feng na, bari ì mang a ke kuu jawu kamma. Kiitiikuntulaa naata siloo dii ì la ka daaniroo ke, ì bee ye ì la daaniroo ke yamfoo la.
Bari kiitiikuntoo tumoo la, kiitiikuntulaa ye a yitandi ko, ñing ñongo nene mang ke duniyaa kono foloo, a ko ning a ye ñinnu bula, a mang kuluuroo laa ì kang, doo fanaa si a kuu fangsongo ke noo le. Wo kamma la, a ye ì meng-wo-meng sorong bunjawoo to sanji kiling na.
Dibitee Sidiya Jaata
FC 16.12.2012
Kambiya dibitewolu kamfaata:
“ECOWAS ñaatonkoo ye a la palaasoo seyindi”
Kibaaroolu mennu funtita Observer kibaaribundaa to, wolu ye a yitandi ko, Kambiya dibitewolu ye kiliroo ke ECOWAS la ñaatonkoo la ko, a ye i foño a la palaasoo to.
Ì la ñing kiliroo naata le tumoo meng na, Moofinduu la dennakafoo meng mu ECOWAS ti, ye kibaaroo funtindi ko, Kambiya la kariteefayoo te ke la tilingo ning tooñaa kono, adung ì balanta ka naa kariteefayoo tumoo la.
Siirang jamaatiyo meng mu Faabakari Tombong Jaata ti, a ye ñing yitandi ko, ECOWAS la wo kumoo mang ke daliila kang ning a mang ke fitina kurukuroo le ti Kambiya. A ye dooyaaroo ke a kuwo la baake, a ko, ECOWAS la ñaatonkoo meng mu James Victor Gbeho ti, ye i foño a la palaasoo to, kaatu a mang maañaa yitandi ko, a si palaasoo ñing mara noo le.
Dibitee jamaa fanaa diyaamuta adung ì ye ñing ne kaning ko, Victor Gbeho ñanta a la palaasoo seyi la le. Dibitee Sidiya Jaata, ate fanaa diyaamuta le ka ñing fo ko, ñing kuwo diyaamoo Kambiya la dibitee bungo to, keta ate ye teremma kuwo le ti. A ko, a kuwo ñanta diyaamu la ECOWAS la bundaa le to, i si a je James Victor si a la daliiloolu yitandi meng ye a tinna a ye ñing kuwolu fo.
FC 16.12.2012
Kambiyankoolu seewoota Fatou Bom Bensouda la kuwo la
Ñing lookung tambilaa aning hani m`be ñing waatoo meng to teng, Kambiya bankoomoolu bee be seewooring Fatou Bom Bensouda tombongo la le ka ke Duniyaa la kiitiibung baa (ICC) la ñaatonka baa ti. Kambiya mansakundaa ye jayiri kibaaroo dii duniyaa bankoolu la, mennu loota ka Fatou Besouda tombong, ka a ke ñing palaasoo to.
Kambiya be duwaa la, Fatou Bensouda ye, fo Alla si a deemaa a la ñing dookuwo kono aning fanaa ka a song ñaamengo la.
Fatou Bom Bensouda le mu musu foloo ti ka ñing palaasi baa mara duniyaa kono, adung ate le fanaa mu moo foloo ti Moofinduu kono, ka ñing ñong palaasi siifaa mara.
FC 15.12.2012
Kewo ye musoo faa ning meng be kanoo la
Kibaaroolu mennu funtita ñing lookungo kono Nigeria bankoo kang, wolu ye a yitandi ko, Kewo doo meng be sabatiring Lekki Lagos kapitaloo to Nigeria bankoo kang, wo le ye sunkutoo faa, a ning meng be nung kanoo la.
Kibaaroolu ye a yitandi ko, ate kewo ning ñing sunkutoo be kanoo le la adung ì ye waatoo fango londi le ko, ì be futuu la ñing karoo tili tang ning woorowuloo le la. Ate kewo la a kanuntewo faa naata le tumoo meng
na wo sonta ka kewo doo ke a teeri ti intaneetoo to, tubaaboolu ka a fo meng ye “facebook”. Kabiring ì ye ate kewo ñing kuu sonsong, a ko, Seetaanoo la marisaroo le mu, ate te.
FC 14.12.2012
DR Congo Presidango ye a songo yitandi
“Boyidaa sotota kariteefayoo to le”
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la, wolu ye a yitandi ko, Presidang JosephKabila, a diyaamuta ka ñing yitandi ko, boyidaalu sotota peresidang kariteefayoo to le, meng keta a la bankoo kang.
A ko, bari kariteefayoo taa kuuta le, kaatu hani ate ka kañee nung daameng baake, a mang kañee jee to wo ñaama. A ko, wo ye a yitandi le ko, nakari mang soto kariteefayoo to. A be diyaamu la tumoo meng na, a ye ñing fo ko, bundaa meng i ka a fo a ye (US-based Carter Center) wolu ye kuwo ñing tambindi a noo kunna le. A ko, kaatu wolu ye kumoolu le fo mennu mang ke kuu sotoring ti kariteefayoo ñing to.
Kariteefayi bundaa meng be ì la bankoo kang, wolu ye a yitandi le ko, Peresidang Kabila ye tang naani ning kononto le soto kemoo kono. Ì ko, Etienne Tshisekedi meng mu Oposisong ñaatonka baa ti, wo ye tang saba ning fula le soto.
Ousainou A.N.M Darboe
FC 07.12.2011
Looyaa tooboring baa naani funtita luwaa la kisikisiri bundaa baa to
Luwaa la kisikisiri bundaa baa, tubaaboolu ka a fo meng ye ”Tax Commision” be looyaa tooboring baa naani kisikisi kang, ka a je fo i be i la naamoolu joo kang a ñaama le. Ñing looyaa tooboring baa naanoo toolu fele: Pap Cheyassin Ousman Secka, Antouman A.B. Gaye, Surahata B. Semega Janneh aning Ousainou A.N.M Darboe.
Meng foloo funtita ñing kisikisiri bundaa to, mu Pap Cheyassin Ousman Secka le ti, ate ye a yitandi le ko, a ye a la looyaayaa dookuwo dati Juuni karoo le kono 1973 sango la. A ko, a sonta ñing na le ko, ate mang a la naamoolu bee joo, bari a ye a la loodulaa ning a la bankudingyaa ñantoo long ne. Fulango keta Antouman A.B. Gaye le ti, ate ye n ñing ne yitandi ko, luwaa bundaa baa meng be Ankaliteeri bankoo kang ye ate kili Nofemba karoo tili muwang ning kononto le la 1974 sango la. A sanna kaa, a naata Kambiya, a ko, kabiring wo tumoo kanaa bula saaying na, ate ka a la naamoolu joo a ñaama le. Sabanjango keta Surahata Semega Janneh le ti, a ye a yitandi kisikisiri bundaa la ko, ate ye a la dookuwo dati Ankaliteeri le 1970 sango la. Bitung 1971, sango la, a ye a dati Kambiya kiitiibundaa
to. A ko, a ye a la naamoo bee joo le, ka naa fo sekitemba karoo to.
Labango meng mu naaninjango ti, wo le keta Ousainou A.N.M Darboe ti, ate fanaa ye ñing yitandi ko, a ye a la naamoo bee joo le. A ko, janning moo be loo la peresidangyaa ñinoo la, julu-wo-julu le mang ñanna tara la i maarii la.
Ñing kisi-kisiroo be tenteng na le bii.
FC 06.12.2011
Gamtel la dookuulaa saba funtita kiitiibundaa
Kambiya bankoo la bundaa meng be maraling sang fiiloolu la kuwolu la bankoo kang, wolu le la dookuulaa saba funtita kiitii bundaa ñaatingo la. Ñing kee saboo, mennu mu Babukar Marong, Sidii Jayite aning Yaaya Bari ti, tuumiroolu mennu funtita kiitiibungo to, wolu ye a yitandi ko, ka bo 2009 ka taa 2010 sango to, ñing moo saboo ye Gamtel talifong bundaa la tulumaafengo le suuñaa dulaalu to mennu mang kiling, adung a kodoo si taa fo dalasi miliyong kiling, wuli keme wuli tang wooro ning saba, dalasi keme fula aning dalasi tang ning saba (1.173.213).
Kiitiibungo ye a yitandi ko, ñing moo saboo la ñing suuñaaroo keta Basse tundoo le kang, waatoo meng na itolu moo saboo ñing be dookuwo la ñing talifang bundaa koto.
Bari kabiring ñing tuumiroolu fota itolu moo saboo ye kiitiibungo ñing to, i balanta wo kuwo la le. Ì ko, itolu mang wo kuwo ñing baara. Kiitiyo ñing denta le fo Januwaari karoo tili tang ning wooro, 2012 sango la.
FC 04.12.2011
Paul Put ye jayiri leetaroo safee Presidang Jamme ye
CoachPaul Put ye leetaroo safee ka Peresidang Jamme jayi a la kañewo la ñing peresidang kariteefayi tambilaa to. A la leetaroo kono, a ye peresidang Jamme kontong aning Kambiyankoolu bee. A ye peresidang Jamme tentu a la dookuwo tumoo la bankoo kang jang. A ko, a be Peresidango tentu la, a ning Kambiyankoolu bee, ì la deemaaroo to tumoo meng na a be Kambiya katadamfu kafoo ye Coach yaa la. A ko, a bota Kambiya le tumoo meng na, Kambiya la balaboñootoo bundaa ning katadamdu kafoo ñaatonkoolu ye a bondi a la dookuwo la, a mang meng daliiloo long.
Coach Put ye ñing yitandi ko, a be lafi la le ka muru nang Kambiya, a ko kaatu Kambiya mu ate yaa le ti saaying adung a ye nganiya betoo le soto Kambiya ye.
FC 02.12.2011
Iraani karambunto dindingolu ye Ankaliteeri ambasadoo la koridaa boyinkang
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la, wolu ye a yitandi ko, Iraani karambunto dindingolu ye jerewu baa le ke Teheran kapitaloo to. I ko ñing jerewoo tumoo la, ì ye ambasadoo la koridaa tiñaa le, ì ye palanteeroolu tiñaa adung ì ye dimbaa mala ka dulaalu jani koridaa ñing kono aning ka dimbaa dung sansoo la, ka fengolu fetendi jee.
Ning jerewoo wulita le tumoo meng na, Ankaliteeri bankoo ye i la tongo kutakutayandi Iraani bankoo to aning tumoo meng na Iraani la kafu ñaatonkoo doo ye safeeroo ke ka a kii i la dibitewolu la bundaa to ko, ì ñanta Ankaliteeri ambasadoa bayi la i la bankoo kang ne.
Dookuulaalu mennu be koridaa ñing kono jee, borita le ka funti ning kooma bundaalu la, ka ì fangolu tankandi. Bari a mang seneyaa foloo, fo moo barama a kuwo kono le.
FC 01.12.2011
Moo keme woorowula be Libiya rebeli kafu baa bulu
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la kafu baa la bundaa to UN, wolu ye a yitandi le ko, Libiya rebeli kafu baa meng be maraling ì la bankoo la saaying, moo keme worowula le be mutaring ì bulu. UN ye a yitandi ko, ñing moo keme worowuloo mutata keloo tumoo le la, adung Libiya rebeloolu ye ñinnu tuumi le ko, ì mu Gadafi la keledingolu le ti. Bari ñing mutamoolu jamaa ye a yitandi le ko, itolu mu ñinindirilaalu le ti ka bo banku kotengolu kang, bari ì mang ke Gadafi la keleding ti.
Duniyaa la kafu baa fanaa ye ñing woosii ko, ñing mutamoolu jamaa mu moo fingolu le ti, adung ì silanta ñing na ko, ì doolu fango si ke noo Libiya dingolu ti le, mennu daa mang tara keloo kono aning moofinduu banku kotengolu. ì ye a yitandi ko, ì doolu be tilimbaliyaa le kono.
Kabiring ì ye Libiya soojaroolu la ñaatonkoo meng marata kibaaroolu, a ko, ate mang moo je ì be meng tilimbaliyaa kang adung a mang a moyi fanaa. Bari a ko, hani a ye a tara wolu be tilimbaliyaa le kono, a ko itolu fanaa bataata Kadafi la sanji tang naani ning fuloo maraloo koto le. A ko, wo maraloo kono, moolu tilimbaliyaa faata le, ì ye doolu la musooolu tilimbaliyaa laanooyaa.
Lookuŋ tambilaa ñìŋ november karoo tili muwaŋ niŋ naanoo le la, Kambiya bankoo moolu yekaritee fayoo ke ka i la ñaatonka kutoo tomboŋ, meŋ be maraloo ke la ñìŋ sanji luulu naalaa. Janniŋ ñìŋ
karitee fayoo be siila, politiki patiyolu mennube bankoo kaŋ jaŋ, bee ye bankoo yaayi le ka kampaañoo ke.
Wo kampaañoo tumoo la, APRCla ñaatonkoo Peresidaŋ Jamme,a ye yaamaroo dii ko, moolu bee sitaa ka i la karitewolu fayi kayiroo kono aduŋmoo-wo-moo si jamfa fitina kuwo la. A la kampaañoo tumoo la, a ye bankudiŋolu tentu le aniŋ ka ijayii, i tarata looriŋ a kooma ñaameŋ sanji luulu tambilaa kono.
UDP la ñaatonkoo UsenuDaabo, ate diyaamuta le ka a yitandi banku diŋolu la ko, niŋ i ye karitewo fayiate ye a kañeeta, a be ñaatotaa dookuu jamaale ke la bankoo kaŋ aduŋ koleyaa meŋ be bankudiŋolu kaŋ, wo be bola le.
Denna kafoo meŋ ka i faŋ kili ”United Front” la aduŋ i la ñaatonkoo mu HamatBah ti, wolu fanaa ye laahidoolu dii banku diŋolu la le, bankoo taamandi ñaato, sako beeyaŋmaroo la karoo to.
Bari kabiriŋ karitewo fayita karoo tili muwaŋ niŋ naanoo la, PeresidaŋJammme naata kañee baa soto. Bituŋa naata tomboŋ ka ke bankoo Peresidaŋo ti sanji luulu naalaa to.
Karitee kesoolu kontoo koolaa, meŋ-wo-meŋ ye meŋ soto fele duuma jaŋ.
Politiki Kafoo too niŋ a ñaatonkoo
Nankamoo meŋ fayita a ye
Kemoo kono siidulaa nankamo
APRC Yaaya Jamme
470,550
71.54%
UDP Usenu Daabo
114,177
17.36%
UF Hamat Ba
73,060
11.11%
22.11.2011
Ethiopia bankoo la kelediŋolu ye Somalia naanewo salaŋ
Kibaaroolu mennu funtita Somaliabankoo kaŋ lookuŋ tambilaa kono, wolu ye a yitandi ko, Ethiopia kelediŋolu ye moto muwaŋ ne fandi, ka duŋ Somalia bankookaŋ. Bari
Ethiopia mansakundaa ye wokuwo bayi le ko, a kuwo maŋ ke tooñaa ti. ì ko, itolu la kelediŋolu maŋ duŋ Somalia bankoo kaŋ.
Bari moolu mennu be Gurel saatewoniŋ Beledweyne saatewolu to Galgudud tundoo kaŋ, wolu ko, itolu ye Ethiopia kelediŋolu niŋ i la motoolu jei la wo tundoo kaŋ ne.
Somalia bankoo la Dibitewodoo diyaamuta a ko, ate ñaa maŋ kelediŋ je ka bo Ethiopia.A ko bari niŋ wo keta, wo be beteyaa la le, fo Musilime kelekafoo i ka a fo meŋye A-Shabab, si funti i la bankoo kaŋ.
Al-Shabab mu kelekafoo doo le ti mennu ka moolu tilimbaliyaa faa Somalia bankoo kaŋ, i ko i be jihadoo lela, wo kono, i naata bankoo la tundu jamaa mara ñiŋ sanji daŋtaŋo kono. Bari Keniya niŋ Somaliyabankoo la kelediŋolu naata kele jawoo wulindi i kamma wo tundoolu kaŋ taariŋ.
22.112011
I ye karandirilaafaa saŋara ke karambuŋo kono South Africa
Kibaaroolu mennu funtita duniyaa la karoo la, wolu ye a yitandi ko,karandirilaa doo I ka a fo meŋ ye GuilfordShapo, I ye wo le boyinkaŋ Masehloŋkarambuŋo kono South Africa bankoo kaŋ. Niŋ keta le
tumoo meŋ na a bekarambunto dindiŋolu maakoyi kaŋ i la kotobooroo tumoo la.
Boyinkannaa ñìŋ ye a boyinkaŋ niŋ faŋo le la, a ye a baloo bee sepuŋ-sepuŋ. Moolu mennu lakoridaa be wo karambuŋo dandaŋo la, wolu ko itolu naata bo ñìŋ maasiiboo kalamale tumoo meŋ na ì ye karambuntodindiŋolu wuuri kaŋo moyi.
Karambuŋo la ñaatonkoo ye ñiŋ fo ko, itolu la karandirilaalu bee mu musoolu le ti. A ko, kee killiŋ doroŋ ne be ì la karambuŋo tokarandiroo la.
Taalaa doomaa meŋ too mu Happy Shapo ti, soboo keta ko, ate le buloo be a kotoo la saayaa koto, wo kammala, ate be mutoo to le ñìŋ temboo la.
20.11.2011
Keloo wulita kafufula teema Libiya
Kibaaroolu mennu funtita BBC la kibaari bundaa to lookuŋ fula koomanto,wolu ye a yitandi ko, keloo le wulita kafu fula teema Libiya bankoo la baadaaborindoo maafaŋo la, i ka a fo daameŋ ye Zawiya.I ye a yitandi ko, ñìŋ kafu
fuloo be kele kaŋ tundoo doo le kuŋ na meŋ tarata maraliŋ taalaaGaddafi niŋ a la kelediŋolu bulu. A keloo kono, moo woorowula le faata foloo.Kibaaroolu ye a yitandi fanaa ko, a kuwo be looriŋ siikeloo fanaa kaŋ ne.
Bari Libiyankoolu la ñaatonkoo diyaamuta ka a yitandi Libiyadiŋolu niŋ duniyaa moolu la ko, Iye alifaalu wulindi le ka taa Zawiya niŋWarshefana tundoolu to ka wo siyolula ñaatonkoolu kaŋ,kayira sabatindoo la.
M be temboo meŋ to teŋ, ate Libiya ñaatonkoo ye ñìŋ yitandi le ko, saayiŋ kayiroo sabatita wo siyolu teema le. Bari moolumennu be sabatiriŋ jee maafaŋo la, wolu ye a yitandi le ko, kidikaŋo ka moyijee maafaŋo la le hani bii.
JJ/Turku 2011-11-25
Disemba karoo la luntang buuñaaringo
N`na Disemba karoo la "luntang buuñaaringo" be ke la Keemoo Siise le ti, meng be sabatering Finland bankoo kang. A ka motoolu dedaa kompañoo kang, ì ka fo meng ye "Jussin Autopesu". Ali ali hakiloo tu ka naa ñing sayitoo kang kotenke, fo ali be siloo soto la ka Keemoo la kuwo karang. Keemoo la kontondiroo fele:
Kaliilu Koli 23.01.2012
Disemba karoo la luntang buuñaaringo
Keemoo Siise
Keemoo Siise mu motodedaalaa le ti Findland bankoo kang. Sanji xxx koomanto, a mu nung moto borindilaa le ti Bakawu saatewo kono. A la wo motoborindoo tumoo la, a ye kontaanoo ning ñaatotaa soto, adung fang a nene mang feere siti ka taama.
Bari Turku saatewo la motoborindilaalu ye Keemoo long ne saaying ko, a mu moo le ti meng ka ì maakoyi baake ning ì la moto baalu ye lanjuuroo soto warang ì tiñaata. Keemoo fango ye a la kuwo saata teng ne:
N si a fo noo ko, m mu Badibunkoo le ti, kaatu n alifaalu bota Badibu le, bari ì naata sii Kunjuuru le janning nte ka wuluu. M faamaa ka sitifengolu le waafi nung jee. Bari ì naata nte sawundi le ka taa sabati Bakawu saatewo kono, m mumuñolu yaa waatoo meng na nga sanji saba soto. Wolu la koridaa le be Jaatakundaa ba la, Jaatakunda baa, kaatu Jaatakundaa fula le be jee nung.
M be wolu le bulu nung, n ka taa karanbungo to fo m menta. Nga n na karango ke Bakawu Primary School le foloo to, meng be Observer kibaaribundaa maafango la. Bari wo koolaa n taata Badibu, nga grade five buku luulu ke daameng. Wo koola n sawunta Birikaama Kembujeyi, nga Secondary School ke jee le to Kingderdorf Botrop karambungo to. Bari m nene mang lafi Birikaama la ko n lafita Bakawu la ñaameng. Lookungo bandulaa-wo-bandulaa, n ka taa Bakawu le, kaatu n teeri kanuntewolu be jee le. Wo waatoo la paasoo daa mang jawuyaa, kaatu taransoo ka m bondi Kembujeyi le, ka n samba fo Bakawu.
Nga ñing karango kontinendi le fo karambung baa to tubaaboolu ka a fo nmeng ye Senior Secondary School, karambungo doo to meng be Pipeline Kambiya radii bung kotoo daala. Bari karango mang naa diyaa n ye wo karambungo to, n naata lansinoo ñini ka ke motoborindilaa ti Bakawu.
Pasaasee motonding borindoo mu kuwo le ti, meng ye siloo dii Keemoo la ka moo siifaa jamaa long. A ka a la moto kotoo meng borindi, wo mang ke Tubaabuluntangolu sambarango ti ñaa-wo-ñaa, a naa ke moo ti meng ka kiliyaani jamaa soto tubaabu luntangolu kono, ko a fango ye a fo ñaameng:
- N teeroolu mennu ka tubaabu luntangolu nooma, ning wolu suulata motoo la ka taa dulaa to, n teeroolu ka n kumandi le, kaatu ì ye a long ne ko, n na motoo mu netemunkoo le ti, a daa buka jawuyaa ko, jambakeroolu. Wo siloo la, ka bo ning wo la, n na dookuwo diyaata, nga kodi jamaa soto. Nga ñing motoborindoo ke le fo sanji saba adung nga dalaasi kodoo wuli tang luulu maabo banki wo wucoo kono.
- N na dookuwo diyaata le, sako 2007 sango la, Moofinduu ñaatonkoolu ye ì la beng baa meng ke Kambiya, Keniya bankoo la ñaatonkoolu mennu tarata Basiiru Jawara la koridaa kono, wolu le ka n na motoo luwaasi. Wo beng baa be bang na tumoo meng na, wo ye a tara nga kodi jamaa soto.
- Labango la nga feeroo siti ka m fansung motoo sang. Wo tumoo le mu m baading doo ye m buuñaatoo kumandi a yaa France bankoo kang. N sonta ka taa jee foñondingo la, adung n tarata jee fo kari saba. Wo to le n naata visa soto ka naa Finland bankoo kang jang siiñaa foloo la. N kotoo doo, ì ka a fo meng ye Sana Siise, wo be sabatiring jang ne. N wo kumpabooroo waatoo la Finland jang, n naata sunkutu ñiimaa meng benta, a la kuwo diyaata n ye bitung n naata a futuu. Ka bo ning wo siloo le la, n naata tujang. Bari n nene mang taa Kambiya foloo, bari ñinang sango, m be taa le. M faamaa banta le juuna, bari m baamaa be jee le, adung n dokoomaa fula aning n kafuñoolu bee be jee le. N ning wolu ka kuu jamaa kacaa m fansung kango la le. N na musoo mang n na kango moyi meng ka fo jee, wo kamma la, ate
te taa la ñing siiñaa foloo la.
- Finilandkoolu ka a fo ko “Maassa maan tavalla”. Wo kotoo mu ñing ti ko, “I ye bankoo tara ñaameng, i si kuwolu ke wo ñaama”. Nga wo muta m bulu fuloo le la adung wo le ye a tinna n na kuwolu sooneyaata. Meng fanaa ye m maakoyi baake, wo mu ñing ne ti ko, ka kangolu karang, wo mang koleyaa n ye.
- Siifatanfansoo mang ke bataa kuu baa ti jang, bari kuu doolu ka ke le mennu mang diyaa baake nte ye, meng mu tumarankewolu la kuwo ti. Misaali fee, saaying nga ñing motoodedaa la kuwo long baake le, bari ning kiliyaanoolu naata adung kompaniyo la ñaatonkoo ye n yaamari ka kiliyaanoo la motoo dadaa, jamaa-jamaa a ka ke ko, kiliyaanoo ñing mang laa ko, nga n na haajoo long le. Ì mang lafi ka motoo tu m bulu, bari ì ka juubeeroo ke n koo koomaa fo labango la ì ye a je ko, nga ñing moto tiiñaaringo dedaa noo le. Ning ì naata siiñaa fulanjango la, wo ka fisiyaa le, kaatu ì ye n na dookuwo je le. Foloo to, ì ka a miira le ko, m mu “luntango dorong ne ti”.
- Tubaaboolu ka dookuwo ke le ko faloolu. Foloo to wo keta teremmakuwo le ti n ye, kaatu tubaaboolu nga mennu je Kambiya, wolu buka dookuu ke, adung n ka a miira le ko, tubaaboolu buka dookuwo ke. Hee, jang ì ka dookuwo ke le ko faloolu.
- N taata Finland meci karambungo le foloo to ka suudeeroo karang, bari n taata nung ka moolu maakoyi le dorong motoodedaadulaa to, ì ka a fo meng ye “Jussin Autopesu”. N ka motoolu kuu, bari wo koolaa n ka doolu maakoyi ka moto baalu dedaa. Nga wo karang tariyaake le, kaatu Kambiya bankoo kang motoolu ka tiñaa le waati-wo-waati adung nte motoborindilaa siifaa ka a dedaalaalu maakoyi ì la dookuwo kono le. Wo kamma la a mang mee, Finilandkoolu naata a je ko, n na londoo le tambita ì la karandingolu taa la, bitung n naata ñing meecoo soto wo le ñaama.
- Nga ñing Finlankoolu la aadoolu muta ko a ñanta ke la ñaameng. Hani wo, kuu doolu be jee, n lafita mennu muta la ko nga wolu muta Kambiya bankoo kang jaameng. Sunkaroo mu kiling ne ti wolu kono. A mang feeyaa, kaatu moolu buka a fahaamu. Diinoo la karoo la, Arijumoo mu lung kummaa le ti ntolu Misilimoolu ye. N lafita ka taa jaamango to ka Sali, bari wolu te n na dookuudulaa maafango la. Moo-wo-moo ñanta montoroo waati seyi dookuu la le hani Arijumoo, adung a ka koleyaa le ka hani foñondingo soto ka sali. Kiliyaanoolu buka kuu jawoo fo n nakuwo to, bari i ka jaakali na kuwo la le, ning ì ka m batu ka sali, nga paree ñing saloo la.
- Finland diyaata le, hani a sumayaata ñaa-wo-ñaa. Kuu kiling ka m batandi sumayaa waatoo kono, wo mu diboo le ti. N hakiloo ka bula Kambiya la wo wattoo tilimaloo be daameng waati-wo-waati, hani samaa kono.
- Jang moolu fanaa sooneyaata le adung ì maa diyaata, bari ì la aadoolu ning n`na aadoolu mang ke kiling ti. Jamaa-jamaa moolu ka sabati ì fansung bungolu le kono, hani moo kiling dammaa. Baadingolu ning teeroolu mang kummaayaa wolu ye ko a ka ke Moofinduu ñaameng. Moo-wo-moo lafita fang sotoo le la jang, adung ì buka alifaalu horoma baake. Dindingolu ka a fo ì la alifaalu ye, “Saaying be sanji tang ning seyi soto la, n si kuu-wo-kuu ke n lafita meng na.” Kambiya bankoo kang, moo-wo-moo ka a la alifaalu ning ñaatonkoolu buuñaa le.” N jaakalita moolu ta taramfang buloo la le Jang, sako dindingolu, bari luwaa le fanaa ye a ke. Luwaa mang song, alifaalu ye ì dingolu buutee. Ning i siiñoolu ye i je wo kuu siifaa ke kang, ì si poliisoolu kumandi ka i samba kiitiyo la.
- Bari kara doo la, fansotoo beteyaata baake le. Misaali fee, saaying Finlandkoolu be kariteefayoo le la ka Peresidango faling. Peresidango ning moo doolu mennu loota kariteefayoo la, ì bee kaañanta le adung ì ka kuwolu bee kacaa telee bungo to kayiroo ning tenkungo kono le. Bankumoolu ye wo le je, bitung itolu fanaa ka siiñooyaa hakoo muta kuu hani kariteefayiwaatoo la. ì buka sonka, ì buka kuyaa. Moolu buka kele, adung moo-wo-moo ye a la karitee fayi moo le ye, a fango lafita meng na. Koridaatiyolu warang alifaalu buka feng fo doolu ye, ì ñanta ì la karitewolu fayi la daameng, bari moo-wo-moo ka a dii moo le la, a fango laata meng na.
